RELIGIEUS-ZIJN, SPIRITUEEL ZIJN, EN GELOVEN .....
In de verwarring die bestaat rond de begrippen religieus-zijn,
spiritueel zijn en geloven
probeer ook ik mijn eigen definities te verwoorden.
Daarbij ga ik
in de eerste plaats in op wat de woorden die we gebruiken
taalkundig betekenen.
Het woord is afkomstig van het latijn: religare = verbinden.
Religieus zijn
is verbonden zijn. De ervaring van verbonden zijn doen mensen
voor het eerst op in het gezin
waarin zij worden geboren. Hoe de samenstelling en de sfeer van
dat gezin ook moge zijn, het is de eerste
kring waar een pasgeborene bij hoort, hij of zij is er mee
verbonden. Sterker nog, de verbondenheid tussen
moeder, vader en kind is onverbrekelijk. En ook: de loyaliteit,
de trouw van het kind aan zijn of haar "eerste
kring" is onverwoestbaar, zeker in de jonge jaren vanwege de
afhankelijkheid, en deze trouw is, als de verhoudingen
goed zijn, zichtbaar, als de verhoudingen beschadigd zijn, blijft
de trouw bestaan, maar deze kan "ondergronds" gaan.
Religieus-zijn verwijst ook naar een ander werkwoord, Relegere =
opnieuw onderwerpen aan bestudering,
her-overwegen. Samenkomen in religieus verband heeft als
vooronderstelling dat mensen bereid zijn om
standpunten etc. opnieuw te overwegen.
Er is nog een opmerking te maken over het begrip "religieus".
Verbonden zijn mensen, alle mensen, in situaties waarin
zij vaak geen invloed kunnen uitoefenen. Dan bedoel ik de
grote levensmomenten, de situaties van Leven en Dood,
van Verlies en van Verwondering, over het feit van het leven
zelf.
In de westerse wereld zijn mensen met
behulp van de ontwikkelde technologie weliswaar in staat vaak
zelf vorm te geven aan hun leven, toch ervaren ook zij
dat er regelmatig situaties zijn waarin zij met lege handen
staan. Soms zijn dat situaties waarin overgave aan de
werkelijkheid gevraagd wordt. In elk geval komt in zulke
omstandigheden de bij uitstek Religieuze Vraag naar boven.
Het is de vraag: "WIE BEN JIJ?"
--Spiritueel
Uit het
bovenstaande volgt de mogelijkheid die mensen hebben om als
totaal wezen, bestaande uit lichaam en geest
(de oude rabbijnen noemden dat al ziel) antwoord te geven
op die Religieuze Vraag.
Dat antwoord noem ik het Spirituele Antwoord.
Om dat
Antwoord te kunnen geven is het besef nodig dat we niet alleen
maar leven van de materie, al is dat een belangrijk
element in ons bestaan, maar dat we ook een vermogen hebben tot
leren, kennen, voelen, veranderen en scheppend bezig
zijn. Daarbij komt dat we veel geleerd hebben van wat spirituele
“systemen” uit de mensengeschiedenis tot dusver hebben
geboden aan antwoorden (en dan denk ik bijv. aan de
“systemen” zoals het Jodendom, het Christendom, de Islam,
het Hindoeisme, het Boeddhisme, en allerlei kleinere systemen).
Er is veel steun te putten uit deze bronnen, maar mensen
van nu willen nog iets anders.
Ik vind dat in
onze tijd, doordat zij bijvoorbeeld rust, afstand en stilte
in acht nemen, mensen eerst terug willen naar
het stilstaan bij hun werkelijke, authentieke ervaring, ik
noem dat wel het Punt 0, het is het moment van de
minste beinvloeding, en dat ze dan pas gaan zoeken naar hun eigen
Spirituele Antwoord, hun persoonlijke Spirituele
Antwoord, waarmee ze willen reageren op die Religieuze Vraag:
“Wie ben jij?”
Onlangs ontmoette ik iemand die, voor we aan de praat raakten, zei:
“Ik geloof niks”.
Ze bedoelde:
“ik hoor niet bij een of ander levensbeschouwelijk
systeem”.
Het woord
geloven kent een geschiedenis, dat is duidelijk, en tijdens die
geschiedenis zijn er allerlei invullingen gegeven.
Het is
misschien nuttig om aan te geven dat het oudste bestaande
geschreven woord voor het begrip geloven eens was het
Aramese woord EMOENA en dat betekent: VERTROUWEN.
De voor de
hand liggende reactie op iemand die zegt dat hij niks gelooft is
wellicht de vraag: “Heb jij dan geen vertrouwen
in het bestaan?” Als je die vraag stelt, is de reactie vaak:
“O, bedoel je dat!….”
Kort gezegd:
de letterlijke betekenis van het werkwoord geloven is vertrouwen
hebben.
De conclusie
die voor mij uit dit alles spreekt is:
Vanuit het bij de mensenwereld horen (mijn religieus-zijn),
probeer ik mijn Spirituele Antwoord te geven op de vraag “Wie ben
jij?”,
ik maak daarbij gebruik van bronnen die ik tijdens mijn leven heb
ontdekt, en nog steeds aan het ontdekken ben,
maar ik moet eerst altijd terug naar mijn eigen ervaring
om te beseffen dat ik als grondvoorwaarde voor dat Spirituele Antwoord
mijn vertrouwen in het bestaan nodig heb, ik moet er in geloven, kortom!
Alleen dan kan ook ik betrouwbaar zijn.
Jeanne Traas-Hageman juli 2007