Jubileumdienst 120 jaar Evangelie en Vrijheid
8 november 2009
We lazen: Ezechiel 36 : 24 - 27 en
de brief aan de Philippenzen 4 : 5 en 6
LIEVE VRIENDEN,
Ik moet U zeggen dat ik dankbaar ben dat ik hier mag staan, op een feestelijke dag als vandaag. Twee afdelingen van de Vrijzinnige Geloofsgemeenschap NPB, Enschede en Hengelo, zijn in 2002 gefuseerd tot de afdeling Oost-Twente, dus hebben we in die nieuwe samenstelling 7 jaren van vruchtbare opbouw achter ons, maar vandaag mogen we stilstaan bij het feit dat de Enschedese poot ervan al 120 jaar bestaat, en dat de Hengelose afdeling 50 jaar geleden werd opgericht. Ronde getallen, die vooral blijk geven van een duurzame wil om vorm te geven aan de vrijzinnige levenshouding. En dat we bestaan is met name te danken aan de trouw die vele leden, vele jaren lang, hebben getoond.
Wat is nu kenmerkend, wat is het eigene van de Vrijzinnige Geloofsgemeenschap NPB? Dat is een vraag die je je stelt als je beseft dat de vereniging, want dat zijn we, meer dan een eeuw bestaat (de landelijke vereniging viert volgend jaar mei al het 140 jarig bestaan, dus als we goed zijn in rekenen dan bestond de landelijke vereniging al 19 jaar toen de afdeling Enschede werd opgericht, onder de naam "Evangelie en Vrijheid".
Om die kenmerken nog eens een goed uitgangspunt te geven, kijken we naar hoe de bedoeling van de Nederlandse Protestanten Bond in 1870 ( zo heetten we immers toen) is verwoord:
daar wordt gezegd, in artikel 1 van de statuten: "Het Nederlandse Protestanten Bond is een vereniging van allen, die willen samenwerken om de vrije ontwikkeling van het godsdienstig leven te bevorderen, zo binnen de kring der kerkgenootschappen als op ieder ander gebied."
Vandaag de dag zouden we zeggen: We zijn een vereniging van allen die willen samenwerken om de vrije ontwikkeling van het spirituele leven te bevorderen, los van confessionalisme, dat wil zeggen los van allerlei vastgeformuleerde, voorgeschreven, omschrijvingen, los van dogma's.
Het is treffend dat we deze dienst houden in de maand november die in ons land wordt benoemd als de maand van de spiritualiteit.
Het is dus tegelijk een goed moment om ons af te vragen: Wat is nu eigenlijk spiritualiteit?
Je zou het als volgt kunnen zeggen:
"Spiritualiteit is het geheel van onze geestelijke aktiviteit, waardoor wij, zolang wij leven, onze werkelijkheid ondergaan, haar beleven, duiden, er vragen aan stellen, ons er tegen verzetten, én waardoor wij zin verlenen aan onze werkelijkheid".
Spiritueel leven gaat dus over het omgaan met de praktijk van onze werkelijkheid, en over de zoektocht naar wat je daarbij nodig hebt, aan bronnen, aan inspiratie.
Het is van belang dat we onszelf steeds beter leren kennen, dat we steeds zelfstandiger gaan beleven vanuit welke bronnen we geholpen worden, waar we onze voeding zoeken zeg maar, om moedig steeds beter om te leren gaan met onze werkelijkheid, vooral op die momenten waar we geplaatst worden voor dilemma's, voor zaken die we niet in de hand hebben, voor moeilijke ervaringen, rond tegenslag, ziekte, verdriet, dood, werkloosheid, verlies enzovoort, enzovoort.
Zo komen we vanzelf uit bij dat stukje binnen ín ons dat we zélf zijn, dat we écht zijn. En we belanden vervolgens bij de algemene religieuze vraag die tenslotte aan ons allen wordt gesteld: "wie ben jij, mens, en daarbij hoort de vraag: welke weg ga je, welke keuzes maak je, midden in de werkelijkheid van alledag?" En om dat antwoord te kunnen geven, oefen je, je leven lang!
Nu is het wel bekend dat wanneer je over de vrijzinnige levenshouding spreekt, dat je het dan hebt over een houding waarin de nadruk ligt op vrijheid, verantwoordelijkheid en verdraagzaamheid. Edele deugden, die eisen stellen aan ons. Vrij te zijn, verantwoordelijk te zijn, verdraagzaam te zijn, het gaat niet vanzelf.
Aan de hand van de keuze van de twee bijbelfragmenten wil ik met U teruggaan naar bronnen van informatie die iets zeggen over verantwoordelijkheid, en ook over levenshouding. Bronnen zijn belangrijk voor ons, oude bronnen met een lange geschiedenis waaruit blijkt dat die begrippen, en dat verlangen naar vrijheid, verantwoordelijkheid en verdraagzaamheid, heel oude papieren hebben. En U heeft al begrepen dat ik vanmorgen gekozen heb voor een fragment uit het oud-testamentische boek Ezechiel, én een fragment uit de brief die de apostel Paulus schreef aan de nieuw gevormde gemeenschap van christenen in de stad Philippi in Macedonie. Die brief staat in het Nieuwe Testament.
Wat heeft de profeet Ezechiel ons vandaag de dag te zeggen? Dat is een eerste vraag. De naam Ezechiel betekent: God maakt sterk. De naam wil benadrukken dat je als profeet, en dat is een mens die het niet laten kan uit te spreken wat hij op zijn hart heeft, toch net zo goed als ieder ander, kracht, moed moet verzamelen om te zeggen wat gezegd moet. Je moet vooral je angst om te spreken overwinnen, het is alsof Ezechiel met zijn naam alleen al zegt: "God, zegen de greep die ik me veroorloof! Maar ik streef naar ruimte om het te zeggen, want ik zie dat het om levenskwaliteit gaat!"
Het boek Ezechiel is geschreven, dát weten we ervan, tijdens de overgang van de zesde naar de vijfde eeuw voor Christus. Het is ten eerste een boek dat vertelt over de werkelijkheid. De omstandigheden waarin het tot stand is gekomen zijn gruwelijk: Ezechiel is samen met een grote groep ballingen vervoerd van Jeruzalem naar Babel, en alles is verloren. De stad waar ze vandaan komen is verwoest, het leven wordt nooit meer zoals het was. En dat is nu ook precies wat Ezechiel begrijpt: het leven wordt nooit meer zoals het was! Ook op het gebied van het religieuze leven wordt het nooit meer zoals het was! Ezechiel denkt na over een gebruik dat voor de ballingschap in zwang was: als er in het oude volk, in families, dingen radicaal fout waren gegaan, dan kon je een offer brengen, en priesters waren daarbij behulpzaam. Ezechiel kwam zelf uit een priesterfamilie, dus hij kon het weten! Je slachtte een lam, of als je het niet breed had, een paar duiven, en je kon zo je schuld, die je had aan het mislopen van verhoudingen tussen mensen, afkopen. Het is wel te vergelijken met de periode in de 16e eeuw waarin Maarten Luther toekeek hoe mensen veel geld betaalden aan de priesters om zo van hun schuldgevoel af te komen. En vervolgens gingen ze door met zondigen. Mensen veranderden hun gedrag niet doordat ze hun schuld afkochten.
Net als Maarten Luther later werd Ezechiel een reformator, die de mensen bepaalde bij iets wat ze nog niet kenden: het dragen van eigen verantwoordelijkheid!
Zo is het optreden van Ezechiel een keerpunt geworden in de geschiedenis van de menselijkheid, zes eeuwen voor Christus was dat al bekend.
We zeiden: het verhaal van Ezechiel is een boek tussen werkelijkheid, (gruwelijk, vol verwoesting en verbanning, verlies, normloosheid), én droom, hoopvolle verwachting. Het boek van Ezechiel is ook een troostboek, het troostvolle van zijn visie is dat hij daar zit in Babel, met een handjevol balllingen om zich heen, die in principe allemaal terugverlangen naar Jeruzalem. Ezechiel zegt tegen die mensen, met zijn visie: "Denk nu niet dat het allemaal weer bij het oude wordt. Het wordt heel anders, er breekt een nieuwe tijd aan. Niemand kan meer wijzen naar de ander , door te zeggen, als er iets fout is gegaan, ja maar hij, ja maar zij....
Nee, het zal vanaf nu gaan om je heel eigen, persoonlijke verantwoordelijkheid. Ieder zal naar zijn eigen daden worden beoordeeld!"
Ezechiel was een reformator, een vernieuwer, hij bereidde degenen die terug zouden gaan op een nieuwe levenshouding, die van de persoonlijke verantwoordelijkheid! Leef, werk, met je eigen warme hart, leun niet op een ander, zoals het vroeger altijd ging, maar zorg voor je ziel, er komt een toekomst waarin ik "sprenkelen zal ik over u rein water en rein zult ge worden; van al uw verontreinigingen en al uw keutelgoden reinig ik u; geven zal ik u een nieuw hart en een nieuwe geest zal ik in uw binnenste geven; verwijderen zal ik uit uw vlees het hart van steen en geven zal ik u een hart van vlees."
We kunnen zeggen dat in de geschiedenis van de menselijkheid het optreden van de profeet Ezechiel een keerpunt was.
Ezechiel was een mens die begreep dat wij verlangen naar Quality Time!
Ezechiel: de profeet met een groot vertrouwen in mensen! In onze menselijkheid! En in het herstel van die menselijkheid. Hij besefte vooral dat we dat kunnen: zo lang we leven kunnen we bijdragen aan kwaliteit!
Zo is ook Paulus bezig, hij bevindt zich rond het jaar 50 van onze jaartelling in Macedonie, in de stad Philippi. Hij reist wat af, Paulus, en bemoedigt de mensen die zich verenigd hebben in gemeenschappen die geleerd hebben van de vrijheid en het warme hart van die rabbi uit Nazareth, rond wiens persoon een vernieuwende beweging op gang is gekomen. Een beweging van mensen die er voor voelen om de Gulden regel in de praktijk te brengen: Wat gij niet wilt dat U geschiedt doe dat ook een ander niet.
Paulus merkt dat het niet makkelijk is om die missie vol te houden.Hij ontmoet veel wantrouwen en tegenwerking. Hij schrijft zijn brief aan de christenen van Philippi vanuit een voorlopige hechtenis, want de autoriteiten wantrouwen uiteraard zijn verblijf daar: komt ie om de boel op stang te jagen? En dan schrijft Paulus aan de christenen van Philippi zijn aanbevelingen om te volharden in een liefdevolle levenshouding, hij drukt ze hen ze op het hart, vanuit zijn begrip voor de tegenstelling die er is tussen mensen die wettisch en dogmatisch willen zijn, én de mensen die begrijpen dat betrouwbaarheid vooral in vrijheid beleefd wil worden, (die mensen hebben het niet makkelijk!).Hij schrijft: "Laat uw vriendelijkheid bekend worden aan alle mensen. De Heer is nabij. Weest over niets bezorgd,- nee, laten in alles, in aanbidding en smeking met dankzegging, uw vragen bekend worden bij God".
Ook in de aanbevelingen van Paulus zit een keerpunt. Het gaat er om dat je iets kunt bijdragen aan, alweer, Quality time! , door vanuit je persoonlijke verantwoordelijkheid te kiezen voor een vriendelijke houding naar de andere mensen. Begin daar maar mee, beveelt hij aan.
Deze komende week, zal er weer iets bijzonders gebeuren.
Op donderdag 12 november 2009 zal wereldwijd de lancering plaatsvinden van het "Charter for Compassion", gevolgd door de week van de Compassion, van 13-19 november. Een charter is een handvest, net als het handvest voor de Verenigde Naties is er nu een Handvest voor het Mededogen ontworpen. Donderdag wordt dit Handvest gepresenteerd in zeven steden in de wereld, waaronder Amsterdam, in de Mozes en Aaronkerk. Ik hoop zelf daarbij aanwezig te zijn.
Het Handvest voor Compassie is een initiatief van de Engelse schrijfster Karen Armstrong die vele boeken op haar naam heeft staan over de geschiedenis van de wereldreligies. In die boeken toont ze zich een ware pleitbezorger voor dialoog en ontmoeting.
Ze zegt: toen ik al die wereldreligies heb onderzocht, is er éen element naar boven gekomen waarin zij volledig overeenstemmen. En dat is de compassie, HET MEDEDOGEN! De houding van compassie en de Gulden Regel zijn de verbindende schakels tussen mensen, van welke religie of levensovertuiging ze ook komen.
Het verhaal over die Gulden Regel gaat als volgt:
Gulden regel
Eens kwamen een paar heidenen naar rabbi Hillel toe. Hillel was een van de geestelijk leiders uit de tijd van Jezus van Nazareth. De mannen zeiden tegen de rabbi dat ze zich tot zijn geloof zouden bekeren als hij de complete joodse leer, staande op éen been kon opzeggen. Hillel was hun ter wille, ging als een ooievaar op éen been staan en zei: "Doe een ander niet aan wat je niet wilt dat jou wordt aangedaan. Dat is de inhoud van de thora. De rest is commentaar. Ga nu en leer dit."
Het is en blijft een sterk advies; het vergt immers discipline, om ervan af te zien anderen kwaad te doen.
De Vrijzinnige Geloofsgemeenschap NPB zet een praktijktraditie voort, waarin vier klassieke wijsheidsdeugden: wijsheid, rechtvaardigheid, moed en gematigdheid, in de praktijk willen functioneren. Om een woord van de geschiedkundige Huizinga aan te halen "Wij leven in een bezeten wereld en wij weten het!". Het is nodig dat er mensen zijn die beseffen dat het gaat om
"Quality Time". Je kunt je daarbij laten helpen door mensen als Ezechiel, Paulus, Karen Armstrong: neem je eigen verantwoordelijkheid, besef dat het belangrijk is hoe je met de mensen in contact staat, wees niet bang om zo'n houding aan te nemen, laat je warme hart spreken, uit je mededogen waar je kunt, neem de vrijheid om er te zijn, zoals je bent, denk wat je wilt, zeg wat je wilt, maar beledig elkaar niet (dat staat trouwens in de Nederlandse Grondwet, artikel 7).
Zo zal onze geleefde, in de praktijk gebrachte, persoonlijke spiritualiteit een zinvolle bijdrage kunnen leveren aan ons gemeenschappelijk leven hier, in Oost Twente, want we verlangen naar Quality Time, tijd vol kwaliteit!
Amen.
Jeanne Traas-Hageman
voorganger Vrijzinnige Geloofsgemeenschap NPB
afdeling Oost Twente